Aktualizacja 25 sierpnia, 2025 by Kamila Kamila
Choroby grzybowe stanowią jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla zdrowia i plonów roślin uprawnych. Potrafią zaatakować już w początkowych fazach wzrostu, rozwijając się błyskawicznie. Ich obecność nie tylko obniża jakość i ilość zbiorów, lecz także może skutkować utratą całych plantacji. Fungicydy to środki wykorzystywane w ich zwalczaniu. Czym są fungicydy, jak działają, kiedy i jak je stosować, aby były skuteczne, a przy tym bezpieczne dla środowiska. Przekonajmy się.
Czym są fungicydy i dlaczego są tak ważne w uprawie roślin?
Fungicydy to środki ochrony roślin, których głównym zadaniem jest eliminacja patogenów grzybowych lub ograniczenie ich rozwoju. W zależności od składu i mechanizmu działania mogą one zapobiegać infekcjom, hamować rozwój istniejących już chorób albo niszczyć grzybnię i zarodniki.
Współczesne rolnictwo, zwłaszcza w warunkach intensywnej produkcji, w dużym stopniu opiera się na fungicydach jako narzędziu zapewniającym stabilność plonów i opłacalność gospodarowania. Bez ich użycia wiele roślin – szczególnie zboża, winorośle, warzywa oraz drzewa owocowe – byłoby wyjątkowo podatnych na choroby, takie jak mączniak prawdziwy, szara pleśń, rdze, fuzariozy czy parch.
Fungicydy nie działają jednak w oderwaniu od innych elementów technologii uprawy. Ich skuteczność zależy od wielu czynników – w tym terminu aplikacji, dawki, rodzaju patogenu, warunków pogodowych i wcześniejszej historii chorób na danym stanowisku.
Rodzaje fungicydów według mechanizmu działania
Fungicydy można podzielić na kilka kategorii ze względu na mechanizm ich działania. Kluczowe znaczenie mają tutaj właściwości systemiczne i kontaktowe, które determinują sposób, w jaki środek oddziałuje na patogeny.
Fungicydy kontaktowe działają powierzchniowo – tworzą ochronną warstwę na liściach, łodygach lub owocach, uniemożliwiając zarodnikom grzybów wnikanie do tkanek roślinnych. Ich zaletą jest szybkie działanie i stosunkowo małe ryzyko powstawania odporności patogenów. Są jednak wrażliwe na zmywanie przez deszcz i nie chronią już zainfekowanych części roślin.
Z kolei fungicydy systemiczne wnikają do wnętrza rośliny i przemieszczają się wraz z sokami, dzięki czemu zapewniają ochronę także przed grzybami rozwijającymi się w tkankach wewnętrznych. Ich dodatkową zaletą jest możliwość ochrony także nowo wyrastających liści, co wydłuża czas działania preparatu. Są jednak bardziej narażone na powstawanie odporności i wymagają odpowiedzialnego stosowania.
Istnieją również środki translaminarne, które wnikają do tkanki liścia, ale nie przemieszczają się w całej roślinie – działają jedynie w miejscu aplikacji, zarówno po stronie opryskanej, jak i wewnątrz liścia.
Kluczowe grupy chemiczne fungicydów
Z punktu widzenia skuteczności i przeciwdziałania zjawisku odporności niezwykle ważne jest zrozumienie, do jakiej grupy chemicznej należy dany fungicyd. Każda grupa działa w inny sposób – niektóre zakłócają procesy oddychania komórkowego patogenów, inne hamują syntezę błon komórkowych czy też rozwój zarodników. Wiedza ta pozwala rolnikom i ogrodnikom na rotację substancji czynnych i tym samym ograniczenie ryzyka wystąpienia odporności.
W ostatnich latach dużą uwagę przywiązuje się do kodów FRAC – to oznaczenia nadawane przez Komitet ds. Oporności Fungicydów, które pozwalają szybko zidentyfikować grupę działania środka i zastosować go w przemyślany sposób w ramach strategii zarządzania odpornością.
Zastosowanie fungicydów w różnych rodzajach upraw
Każdy typ uprawy wymaga nieco innej strategii ochrony fungicydowej. W uprawach polowych, takich jak pszenica, jęczmień czy rzepak, fungicydy stosuje się najczęściej w dwóch lub trzech terminach – zgodnie z fazą rozwoju rośliny i poziomem zagrożenia chorobami. Szczególnie istotne są fazy krzewienia, strzelania w źdźbło oraz kłoszenia.
W sadownictwie ochrona przed chorobami grzybowymi przybiera jeszcze bardziej złożony charakter – drzewa owocowe są narażone na cały szereg infekcji w różnych okresach sezonu wegetacyjnego. Zabiegi często rozpoczyna się już w okresie pąkowania, kontynuując je aż do zbiorów, przy zachowaniu określonych okresów karencji.
Uprawy warzyw wymagają natomiast bardzo precyzyjnego podejścia, zwłaszcza w warunkach szklarniowych, gdzie choroby grzybowe mogą rozprzestrzeniać się błyskawicznie. W takich przypadkach często stosuje się kombinację preparatów kontaktowych i systemicznych.
Jestem Marta Kalinowska i mam szczęście być mamą trójki wspaniałych maluchów. Na moim blogu przybliżę Wam codzienne życie z trzema małymi rozrabiakami. Będzie dużo o wychowaniu dzieci oraz organizowaniu zabaw z nimi. Znajdzie się też miejsce na wpisy o dbaniu o ich zdrowie i dobry nastrój.
